Gertjan Filarski
Wie vandaag in een museum, archief of bibliotheek werkt, voelt het elke dag: erfgoed leeft niet alleen in depots en vitrines, maar ook in data. Van scans tot kennisgrafen — digitale toegankelijkheid is inmiddels een kerntaak van het Nederlandse erfgoedveld. Achter die digitale transformatie schuilt een doordachte structuur van beleid, samenwerking en techniek: de NSDE, het NDE, en de DERA.
De NSDE: koers houden in een digitale wereld
Sinds 2015 voert het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) een nationaal beleid om cultureel erfgoed digitaal toegankelijk te maken. Dat beleid is vastgelegd in de Nationale Strategie Digitaal Erfgoed (NSDE) — een soort kompas dat elke drie jaar wordt herijkt. Het zorgt ervoor dat Nederland als geheel koers houdt, terwijl technologie en verwachtingen razendsnel veranderen.
Het NDE: het netwerk dat het mogelijk maakt
De uitvoering van die strategie ligt bij het Netwerk Digitaal Erfgoed (NDE). Dat netwerk is niet één organisatie, maar een levend ecosysteem van mensen en instellingen: musea, archieven, bibliotheken, ondersteunende organisaties, softwareontwikkelaars, opleiders en erfgoedgemeenschappen — verspreid over het hele Koninkrijk.
Samen geven zij de NSDE handen en voeten. Binnen het NDE wordt kennis gedeeld, worden standaarden ontwikkeld en ontstaan samenwerkingen die erfgoed duurzaam zichtbaar en bruikbaar maken voor iedereen.
De DERA: de bouwtekening van het digitale erfgoed
Om al die initiatieven te laten samenwerken, is er de Digitaal Erfgoed Referentie Architectuur (DERA). Je kunt het zien als de bouwtekening van het digitale erfgoedlandschap. De DERA beschrijft hoe systemen, standaarden en mensen met elkaar verbonden zijn — gebaseerd op de Nederlandse Overheid Referentie Architectuur (NORA), maar toegespitst op de specifieke behoeften van erfgoeddata.
De DERA geeft richting aan technische keuzes en maakt duidelijk hoe instellingen kunnen aansluiten op het bredere netwerk. Zo ontstaat een samenhangend digitaal erfgoedstelsel waarin data niet alleen wordt bewaard, maar ook betekenisvol gedeeld.
Nederland als gidsland
Internationaal kijkt men met belangstelling naar dit Nederlandse model. Binnen Europa geldt Nederland als gidsland voor digitale erfgoedinfrastructuren. Niet omdat we de grootste datasets hebben, maar omdat we open standaarden en samenwerking centraal stellen. De keuzes die binnen het NDE en de DERA gemaakt worden, zijn altijd gebaseerd op principes van transparantie, herbruikbaarheid en openheid — waarden die wereldwijd steeds belangrijker worden.
Een levend netwerk, geen blauwdruk
De kracht van het Nederlandse digitale erfgoedbeleid zit in het netwerk zelf. NDE, NSDE en DERA zijn geen documenten in een la, maar levende afspraken tussen mensen die erfgoed een digitale toekomst geven. De komende jaren groeit dat netwerk verder, binnen Nederland én in Europees verband. Want ons erfgoed mag dan nationaal zijn — de manier waarop we het digitaal toegankelijk maken, is bij uitstek een zaak van internationale samenwerking.