Gertjan Filarski
Wie ooit betrokken was bij de aanschaf van erfgoedsoftware weet het: technische specificaties lijken saai — tot ze ontbreken. Want precies daar, in de details van identifiers, API’s en ontologieën, beslist zich of collectiedata duurzaam vindbaar, deelbaar en herbruikbaar worden.
De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft de afgelopen tijd een belangrijke stap gezet om die vertaalslag te maken: van beleid naar praktijk. In samenwerking met het Netwerk Digitaal Erfgoed (NDE) is gewerkt aan een nieuwe Handreiking Technische Specificaties NDE-compliance — een praktisch document dat erfgoedinstellingen helpt om bij de inkoop van nieuwe software meteen de juiste digitale eisen te stellen.
Van beleid naar toepassing
Nederland beschikt al jaren over de Nationale Strategie Digitaal Erfgoed (NSDE) en de Digitaal Erfgoed Referentie Architectuur (DERA) — kaders die richting geven aan hoe erfgoed duurzaam digitaal toegankelijk wordt. Maar in de praktijk bleken die documenten moeilijk te vertalen naar concrete inkoopvoorwaarden.
De RCE heeft die kloof nu overbrugd. In de nieuwe handreiking worden de abstracte principes van DERA omgezet naar heldere, toetsbare specificaties: van duurzame identifiers tot linked data-publicatie, termennetwerk-integratie, datasetregistratie en IIIF-afbeeldingen.
De kracht van samenwerking
Het document is geschreven door Filarski Consultancy, in nauwe afstemming met erfgoedexperts en IT-architecten van de RCE. Die combinatie van technische precisie en domeinkennis maakt het bijzonder: het is niet alleen een technische tekst, maar een leerinstrument voor het hele veld.
De RCE kiest hiermee nadrukkelijk voor samenwerking. De handreiking zal worden ingebracht in het NDE, dat het beheer en de doorontwikkeling gaat verzorgen. Ook leveranciers van erfgoedsoftware worden uitgenodigd om feedback te geven — een zeldzaam voorbeeld van open co-creatie in een sector die traditioneel sterk hiërarchisch georganiseerd is.
Een fundament voor de toekomst
Wat deze stap zo waardevol maakt, is dat hij stil maar structureel effect heeft. Instellingen die in 2025 software inkopen op basis van deze handreiking, bouwen aan een toekomst waarin collecties direct NDE-compatible zijn. Minder maatwerk, meer interoperabiliteit — en bovenal: minder verspilling van publieke middelen.
De handreiking markeert een volwassenwording van de digitale erfgoedsector: de stap van visie naar implementatie.
En precies daar, in die overgang, laat de RCE zien wat publieke regie vermag wanneer ze zorgvuldig, transparant en toekomstgericht wordt uitgevoerd.