Gertjan Filarski
From Data to Blueprint
Tijdens de bijeenkomst From Data to Blueprint, georganiseerd door Europeana en het Jewish Heritage Network, werd de vraag gesteld hoe Europese dataspaces concreet vorm krijgen in het cultureel erfgoeddomein. In deze video neem ik, Gertjan Filarski, je mee in een van de eerste tastbare voorbeelden daarvan: de Datahub voor Koloniale Collecties.
Dit is deel 1 van de presentatie waarin ik de gebruikersomgeving van de datahub laat zien. In het volgende deel ga ik in op de onderliggende infrastructuur en hoe die volledig voldoet aan de DERA en NDE-eisen. Tot slot, in deel 3, maak ik de brug naar dataspaces.
Collecties met een koloniale context
De Datahub is ontwikkeld als toegang tot de Nederlandse Rijkscollecties met een koloniale context. Uiteindelijk zullen alle musea die onderdeel uitmaken van de Rijkscollectie hun gegevens gaan leveren. Het resultaat is een gemeenschappelijke infrastructuur waarin niet alleen objectdata wordt samengebracht, maar ook kennis, perspectieven en verhalen — van zowel musea als gemeenschappen van herkomst.
De video opent met een voorbeeld: de Bird of Prophecy, een bronzen scepter uit het voormalige koninkrijk Benin (het huidige Nigeria). We volgen de reis van dit object: van de Britse strafexpeditie van 1897, via de handelaar William Downing Webster en koningin Emma, tot aan het huidige Wereldmuseum, waar het deel uitmaakt van de nationale collectie.
Maar waar het om draait, is niet alleen het object zelf, maar de manier waarop kennis erover wordt gedeeld. De Datahub maakt het mogelijk dat de Nigeriaanse gemeenschap hun eigen kennis toevoegt — in dit geval mondelinge overleveringen over de kroningsrituelen waarbij de scepter werd gebruikt, en technische informatie over een verloren giettechniek waarmee hij is vervaardigd. Die bijdragen verschijnen gelijkwaardig naast de museale beschrijvingen. Niet als “aanvulling” op een westers narratief, maar als een volwaardige bron binnen één gedeeld kennissysteem.
Vertrouwensbasis
Dat principe – kennisgelijkheid binnen een gedeelde datastructuur – is precies wat de Datahub tot een dataspace maakt. Waar een traditionele database informatie verzamelt, organiseert een dataspace de uitwisseling van kennis op basis van vertrouwen, herkomst en interoperabiliteit.
De presentatie laat ook zien hoe de Datahub NDE-compliant is opgezet, aansluit bij Europese datastandaarden en gebruikmaakt van open API’s. Zo kunnen andere instellingen, onderzoekers en gemeenschappen de gegevens hergebruiken in hun eigen context. Daarnaast bevat de omgeving functies als community spaces (waar gemeenschappen lijsten en collecties kunnen samenstellen) en Local Context Notices, waarmee herkomstgemeenschappen culturele waarschuwingen of gebruiksvoorwaarden kunnen toevoegen.
Technologie transparant
Wat de Datahub laat zien, is dat digitale infrastructuur niet neutraal is. Elke regel code en elk veld in een dataset draagt keuzes in zich over wat gezien, genoemd of weggelaten wordt. Door de technologie transparant te maken – en ruimte te geven aan meerdere stemmen – wordt een nieuwe balans gevonden tussen archief, technologie en rechtvaardigheid.
De volgende videos gaan daarmee verder. Het is een wandeling door dat landschap: van een enkel object tot een Europees raamwerk voor digitale verantwoordelijkheid.